اشاعره نيز قبول دارند و لكن به حكم شرع واجب دانند و از براى وجود امام مصالح بسيارى ذكر كرده‌اند كه غالب آنها به حكم عقل است اگر چه گمان كرده‌اند كه او را به شرع تمام كرده‌اند . و عمده نزاع در اين است كه آيا خليفه و امام را بايد خدا و پيغمبر نصب نمايد يا رعيّت . پس بايد اوّل ببينيم كه فائدهء امام و خليفه چيست تا معلوم شود كه امام بايد چگونه شخصى باشد تا آن فائده از او حاصل شود . پس گوئيم كه عامّه ، حتّى منكرين حسن و قبح عقلى مانند فخر رازى ، گفته‌اند شكّ نيست كه اقامهء حدود و سدّ ثغور و تجهيز جيوش براى جهاد و غير ذلك از آنچه متعلّق است به خود نظام و نگهدارى بيضهء اسلام ، موقوف است به وجود امام . و ايضا در نصب امام جلب منافعى است لا تحصى و دفع ضرر بسيارى است آشكار و هويدا ، و هر چه چنين است واجب است بىنزاع . امّا صغرى ، كه بديهى است و امّا كبرى ، كه اجماعى است . حال گوئيم كه آيا كمال و قرب و سزاوارى بهشت موقوف است به عمل نمودن شريعت كه خدا و پيغمبر قرار داده ، از افعال و تروك ، يا هر كس هر چه به نظر او نيكو نمايد كفايت مىكند ، از رأى و استحسان و قياس ؟ شكّ نيست احدى را كه احتمال دويم باطل است و الّا فرستادن پيغمبر لغو و عبث بود ، و خود مخالف را قبول است كه حسن و خوب همان است كه شرع گفته و بد و زشت و قبيح نيز همان است كه در شرع وارد است چنانچه فرمود وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا 1 يعنى آنچه پيغمبر ( ص ) امر به او كرد به جا آوريد و آنچه نهى از او كرد ترك كنيد و به جا نياوريد . و اين قدر محل نزاع و تأمّل احدى نيست چه از مسلمين و چه از اهل هر دين . بلى نزاع در اين بود كه آيا حسن و قبحى قطع نظر از شرع مطهّر هست تا شرع كاشف از آن و بر طبق آن باشد يا نه . پس همه را مسلّم است كه خوب و استحقاق ثواب منحصر است در آنچه شرع او را خوب گفته و بد و استحقاق عذاب منحصر است در آنچه شرع او را بد گفته . و نزاع در اين مطلب فرضى است كه آيا شارع طور ديگر هم ممكن بود بگويد ، پس واجبات را حرام و محرّمات را واجب نمايد يا نه ؟ منكرين حسن و قبح عقلى مىگويند ممكن بود و عيبى نداشت ، و قائلين به وى گويند قبيح و محال بود . مقدمهء ديگر آن كه آيا اين همه شقوق و فروع كه در اصول دين و فروع دين در كتب عامّه و خاصّه ثبت شده و محتاج اليه امّت است و آنچه روز به روز هم تا قيامت